Δυσχρωματοψία & Αχρωματοψία: Διαταραχές της Χρωματικής Αντίληψης
Η ικανότητά μας να αντιλαμβανόμαστε τα χρώματα βασίζεται σε ειδικά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς που ονομάζονται κωνία. Τα κωνία περιέχουν τρεις φωτοευαίσθητες χρωστικές: την ερυθρή, την πράσινη και την μπλε. Όταν μία ή περισσότερες από αυτές τις χρωστικές λείπουν ή υπολειτουργούν, εμφανίζεται η αχρωματοψία.
Μορφές της Νόσου
Κληρονομική (Συνηθέστερη): Συνδέεται με το χρωμόσωμα Χ και προσβάλλει κυρίως τους άνδρες (8% έναντι 0,4% των γυναικών). Μεταφέρεται από τη μητέρα στον γιο και παραμένει σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
Επίκτητη: Προέρχεται από παθήσεις του οπτικού νεύρου ή του αμφιβληστροειδούς. Μπορεί να προσβάλλει μόνο το ένα μάτι και να επιδεινωθεί αν δεν αντιμετωπιστεί η υποκείμενη νόσος.
Ταξινόμηση
Δυσχρωματοψία: Η μερική έλλειψη αντίληψης ορισμένων χρωμάτων (συνήθως του κόκκινου-πράσινου). Οι περισσότεροι πάσχοντες ανήκουν στην κατηγορία των “ανώμαλων τριχρωματικών”.
Πλήρης Αχρωματοψία (Μονοχρωματισμός): Εξαιρετικά σπάνια κατάσταση όπου ο ασθενής βλέπει μόνο αποχρώσεις του γκρι. Συνοδεύεται συχνά από χαμηλή όραση και νυσταγμό (ακούσιες κινήσεις των ματιών).
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Σύγχυση μεταξύ χρωμάτων (π.χ. το σκούρο πράσινο φαίνεται σαν καφέ).
Δυσκολία στον διαχωρισμό του μπλε από το κίτρινο (πιο σπάνιο).
Σε πολύ σοβαρές περιπτώσεις, φωτοευαισθησία ή μειωμένη όραση.
Διάγνωση
Η διάγνωση πραγματοποιείται ταχύτατα στο ιατρείο με τη χρήση των ειδικών χρωματικών πινάκων Ishihara.
Ο ασθενής καλείται να αναγνωρίσει αριθμούς που σχηματίζονται από χρωματικές κηλίδες, επιτρέποντας στον οφθαλμίατρο να προσδιορίσει τον τύπο και τη βαρύτητα της δυσχρωματοψίας.
Υπάρχει θεραπεία;
Προς το παρόν δεν υπάρχει ιατρική θεραπεία που να “διορθώνει” τα κύτταρα. Ωστόσο, οι άνθρωποι με δυσχρωματοψία προσαρμόζονται εξαιρετικά:
Μαθαίνουν να συνδέουν τα χρώματα με τη θέση τους (π.χ. το κόκκινο φανάρι είναι πάντα πάνω).
Χρησιμοποιούν τη φωτεινότητα και το σχήμα των αντικειμένων για να ταυτοποιήσουν το χρώμα.
Συχνές Ερωτήσεις
Γιατί οι άνδρες έχουν συχνότερα αχρωματοψία;
Επειδή το γονίδιο βρίσκεται στο Χ χρωμόσωμα. Οι άνδρες έχουν μόνο ένα Χ (XY), οπότε αν το κληρονομήσουν, θα εμφανίσουν την πάθηση. Οι γυναίκες έχουν δύο Χ (XX), οπότε το “υγιές” χρωμόσωμα συνήθως καλύπτει το προβληματικό.
Μπορεί ένα παιδί να μην ξέρει ότι έχει αχρωματοψία;
Πολύ συχνά! Τα παιδιά μαθαίνουν να ονομάζουν τα χρώματα από μνήμη (π.χ. ξέρουν ότι το γρασίδι είναι “πράσινο” ακόμα και αν το βλέπουν σαν κίτρινο). Η διάγνωση γίνεται συνήθως στην προσχολική ηλικία με το τεστ Ishihara.
Είναι κληρονοΥπάρχουν ειδικά γυαλιά που "θεραπεύουν" την αχρωματοψία;μικό; Θα το έχουν τα παιδιά μου;
Υπάρχουν στο εμπόριο ειδικοί φακοί που βοηθούν στην αύξηση της αντίθεσης (contrast) μεταξύ ορισμένων χρωμάτων, κάνοντας τον διαχωρισμό τους πιο εύκολο. Δεν “θεραπεύουν” την πάθηση, ούτε επιτρέπουν στον ασθενή να δει το χρώμα όπως ένας φυσιολογικός τριχρωματικός, αλλά μπορούν να βελτιώσουν την καθημερινότητα σε κάποιες εργασίες.
Μπορώ να γίνω πιλότος ή ηλεκτρολόγος αν έχω δυσχρωματοψία;
Ορισμένα επαγγέλματα απαιτούν τέλεια χρωματική αντίληψη για λόγους ασφαλείας (π.χ. πιλότοι, ναυτικοί, στρατιωτικοί, ηλεκτρολόγοι λόγω των καλωδίων). Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διάγνωση της δυσχρωματοψίας μπορεί να αποτελέσει κώλυμα για την άσκηση του επαγγέλματος.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ δυσχρωματοψίας και πλήρους αχρωματοψίας;
Η δυσχρωματοψία είναι η δυσκολία στο να ξεχωρίζεις συγκεκριμένα χρώματα (π.χ. κόκκινο-πράσινο). Η πλήρης αχρωματοψία είναι η πλήρης αδυναμία αντίληψης οποιουδήποτε χρώματος και είναι εξαιρετικά σπάνια (1 στις 30.000).
Η αχρωματοψία χειροτερεύει με τα χρόνια;
Αν είναι κληρονομική, μένει ακριβώς η ίδια σε όλη σας τη ζωή. Αν όμως είναι επίκτητη (π.χ. λόγω καταρράκτη, γλαυκώματος ή παθήσεων του οπτικού νεύρου), μπορεί να αλλάξει ανάλογα με την πορεία της βασικής νόσου.